Правый и Левый фашизм
(сравнительный анализ двух форм авторитаризма)
Введение.
Традиционно термин «фашизм» применяется к ультранационалистическим движениям XX века, наиболее ярко представленным режимом Benito Mussolini в Италии. Однако если рассматривать фашизм не только как конкретное историческое явление, но и как определённый способ организации власти и общества, возникает возможность выделить две разновидности коллективистского авторитаризма — условно «правую» и «левую».
В этом подходе различаются не столько методы управления, сколько объект лояльности, вокруг которого строится политическая система.
1. Правый фашизм.
Правый фашизм основывается на представлении о нации, государстве или этносе как высшей политической ценности.
Основные признаки:
- крайний национализм;
- приоритет государства над личностью;
- культ национального единства;
- централизованная власть;
- подавление политической оппозиции;
- мобилизация населения вокруг национальной идеи;
- представление внешнего мира как пространства конкуренции и борьбы.
В данной модели человек рассматривается прежде всего как элемент национального целого, а его индивидуальные интересы подчиняются интересам государства. Система управления характеризуется высокой степенью централизации и опорой на фигуру лидера, при этом реальные механизмы формирования и ограничения его власти обычно выводятся за рамки предметного анализа.
Главный лозунг можно сформулировать так:
Всё для нации, всё во имя государства.
2. Левый фашизм
Под левым фашизмом в рамках данной концепции понимается система, в которой объектом высшей лояльности становится не нация, а интернационализм, мировое сообщество или универсальный проект переустройства мира.
Основные признаки:
- радикальный интернационализм;
- приоритет глобальных целей над национальными интересами;
- стремление к унификации норм и правил;
- концентрация власти в наднациональных структурах;
- ограничение политического многообразия во имя «общего блага»;
- идеологическая стандартизация;
- формирование универсальной идентичности.
В таком алгоритме человек рассматривается прежде всего как часть наднационального организма, а его личные интересы подчиняются интересам глобальной системы и универсальных политико-экономических механизмов, определяющих общие цели развития и координации.
Главный лозунг можно сформулировать так:
Всё для человечества, всё во имя общего будущего.
3. Общие черты.
Несмотря на противоположность декларируемых целей, обе модели обладают рядом сходных характеристик.
3.1. Коллектив выше личности.
В обоих случаях интересы отдельного человека рассматриваются как второстепенные по отношению к интересам более крупного образования.
Разница лишь в масштабе:
- правый вариант — нация;
- левый вариант — человечество.
3.2. Централизация власти.
Обе модели склонны к концентрации полномочий и снижению роли независимых институтов.
3.3. Идеологическая монополия.
Существует набор допустимых взглядов, выход за пределы которых рассматривается как угроза общественному порядку.
3.4. Массовая мобилизация.
Для поддержания системы требуется постоянное вовлечение населения в реализацию коллективного проекта.
3.5. Образ противника.
Каждая идеология формирует представление о силах, препятствующих достижению её целей.
3.6. Единая глобальная система.
Если правый вариант стремится объединить людей внутри одной нации в рамках единой системы, то левый стремится объединить всё человечество в рамках той же единой системы. А какая система является для правых и левых единой – это система «Количественного Роста» по принципу «Жить за счет другого» (Прибыль, деньги, страх, искусственный дефицит фактически безграничных ресурсов, как компонентов создания материальных объектов), с навязанными людям ценностями, в конечных интересах одной и той же группы никем не избранных тайных сообществ.
4. Принципиальные различия
Правый и левый варианты коллективистских идеологий различаются прежде всего тем, какой именно коллектив объявляется высшей ценностью.
4.1. Для правого варианта такой ценностью является нация. Человек рассматривается прежде всего как представитель определённого народа, носитель национальной культуры и участник национального государства. Поэтому основное внимание уделяется сохранению:
– национальной идентичности,
– защите государственного суверенитета и
– поддержанию культурных границ, отделяющих одну общность от другой.
Общество мобилизуется вокруг национальных целей, а традиция рассматривается как важнейший источник легитимности и общественной устойчивости.
4.2. Левый вариант исходит из иной системы приоритетов. Высшей ценностью объявляется уже не отдельная нация, а человечество в целом.
Национальные различия рассматриваются как второстепенные по сравнению с общими интересами людей независимо от их происхождения и гражданства. Вместо национальной идентичности акцент переносится на формирование универсальной идентичности, основанной на общих для всех принципах и нормах. Государственный суверенитет постепенно уступает место наднациональным механизмам координации и управления, а культурное разграничение заменяется процессами интеграции и унификации.
Если правый вариант стремится мобилизовать население вокруг интересов собственного государства, то левый ориентирован на глобальную мобилизацию во имя общечеловеческих целей. При этом источником легитимности выступают уже не исторические традиции, а универсальные принципы, претендующие на всеобщее значение.
С точки зрения сторонников рассматриваемой концепции, между этими моделями существует ещё одно принципиальное различие.
Правый вариант стремится к увеличению могущества, богатства и влияния собственной нации, рассматривая рост национального благосостояния как главный показатель успеха. Даже если такой рост достигается за счёт конкуренции с другими государствами, его целью остаётся повышение уровня развития собственной страны и народа.
Левый вариант, напротив, связывается с идеей глобального выравнивания. Согласно данной концепции, такое выравнивание не может быть достигнуто путём простого подъёма всех государств и народов до уровня наиболее успешных, поскольку различия между обществами формировались исторически и опираются на культурные, институциональные, образовательные и экономические особенности. Поэтому практическая реализация политики выравнивания неизбежно приобретает характер перераспределения ресурсов, возможностей и преимуществ от более развитых обществ к менее развитым.
С точки зрения сторонников этой теории, подобный подход постепенно ограничивает конкурентные преимущества лидеров. Если результаты высокой эффективности, дисциплины, качества управления, уровня образования и технологического развития систематически перераспределяются в пользу менее успешных участников системы, то ослабевают стимулы к дальнейшему совершенствованию и достижению новых результатов.
В результате центральной задачей становится не создание условий для ускоренного развития отстающих, а сокращение различий между различными обществами. Однако если уменьшение разрыва достигается преимущественно через сдерживание лидеров, а не через рост отстающих, то общая динамика развития начинает замедляться. Общественная энергия направляется уже не на покорение новых научных, технологических и экономических рубежей, а на поддержание относительного равенства между участниками системы.
Исходя из этого, сторонники данной концепции рассматривают подобную модель как форму уравнивания через понижение. По их мнению, она не устраняет отставание посредством развития слабых, а уменьшает различия посредством ограничения сильных. В долгосрочной перспективе это способно привести к снижению темпов научного, технологического, экономического и культурного прогресса человечества в целом.
Иными словами, правый вариант ориентирован на принцип «стать сильнее других», тогда как левый в данной интерпретации стремится к ситуации, при которой «никто не должен значительно превосходить остальных». Именно вокруг противоречия между стремлением к лидерству и стремлением к уравниванию строится одна из ключевых линий критики глобалистских и радикально интернационалистских проектов.
Однако при всём различии целей и символов обе модели могут иметь схожую внутреннюю структуру.
В обоих случаях личность оказывается подчинённой более крупному коллективному образованию. Разница заключается главным образом в масштабе этого образования: в одном случае речь идёт о нации, в другом — обо всём человечестве. Поэтому сторонники данной концепции считают, что спор между правым и левым вариантами часто является спором не о принципах организации власти как таковой, а о том, какой именно коллектив должен занимать высшее положение в общественной иерархии. В обоих случаях существует риск того, что интересы коллектива будут поставлены выше интересов отдельного человека, а идеология начнёт оправдывать расширение власти и контроля ссылками на высшие цели — национальные или общечеловеческие.
5. Критика обеих моделей
С точки зрения сторонников индивидуальной свободы, проблема возникает тогда, когда любой коллективный проект начинает претендовать на абсолютную ценность.
В этом случае появляется риск:
- ограничения свободы слова;
- ослабления политического плюрализма;
- подчинения личности идеологии;
- оправдания принуждения «высшими целями».
Тогда конфликт между правым и левым вариантами оказывается не борьбой свободы и несвободы, а спором о том, какой именно коллектив должен обладать верховным статусом.
6. Заключение.
Рассматриваемая концепция исходит из существования двух форм коллективистского авторитаризма.
Первая из них строится вокруг идеи нации и государства,
Вторая — вокруг идеи глобального сообщества и универсального политического проекта.
В рамках данного подхода ключевым аналитическим критерием становится не традиционное деление на «правое» и «левое», а соотношение между интересами коллективного целого и свободой личности. Чем в большей степени власть концентрируется вокруг единой идеологической или политической цели — будь то национальной, классовой, религиозной или универсалистской, — тем выше риск возникновения авторитарных практик независимо от их идеологического оформления.
Исходя из этой логики, обе формы коллективистского авторитаризма рассматриваются как представляющие различную природу и масштаб потенциальных рисков для долгосрочного развития человечества.
Правый вариант связывается преимущественно с усилением отдельной нации или государства. При этом сохраняется внутренняя логика конкуренции между обществами, которая может выступать стимулом к экономическому, научному и технологическому развитию, хотя и сопровождается конфликтностью и рисками для отдельных стран.
Левый вариант в данной интерпретации ориентирован на глобальное выравнивание, предполагающее сокращение различий между обществами. Поскольку на практике подобная политика может реализовываться через ограничение преимуществ наиболее развитых стран и перераспределение ресурсов в пользу менее развитых, её итогом, становится замедление общей динамики развития, а не её ускорение.
Таким образом, в рамках рассматриваемой концепции правый вариант трактуется как риск, прежде всего затрагивающий отдельные народы и государства, тогда как левый — как риск, затрагивающий общую траекторию цивилизационного развития, поскольку способен ослаблять механизмы, стимулирующие научный, технологический, экономический и культурный прогресс.
Проще выражаясь – Левый фашизм является более опасным для Человечества в целом, чем Правый.
7. Альтернативное развитие человечества.
Чтобы уйти от логики выбора между «Очень плохо» и «Плохо», надо перейти к выбору между «Плохо» и «Хорошо», то есть выбором между глобальной системы «Количественного Роста» и глобальной системы «Качественного Развития» (Обращение, Программа – drimex.net), тем более, что логически и по сути алгоритма экспоненциального роста, эта первая система приближается к своему завершению.
Новая система «Качественного Развития» рассматривает территории государств как своего рода «большие семьи» людей, объединённых общей культурой, образом жизни и историческим наследием. В этом подходе особое значение придаётся сохранению уникальной идентичности и преемственности традиций, формировавшихся на протяжении поколений.
Между такими «большими семьями» предполагается развитие устойчивого и мирного взаимодействия, основанного на сотрудничестве, взаимном уважении и наличии бесконечного ресурса (эфира), при которых конкуренция за выживание или перераспределение благ в материальной сфере отсутствует.
В более широком контексте человечество рассматривается как объединение этих «больших семей», связанных между собой сетью культурных, экономических и информационных связей. В такой модели особое внимание уделяется перемещению состязательности людей из материальной сферы – в духовно-смысловую сферу.
С этой точки зрения важной частью человеческого развития становится пространство смыслов, ценностей и мировоззрения, которое формируется и интерпретируется исключительно человеческим бессмертным сознанием и остаётся за пределами технологического или искусственного воспроизведения, Искусственного Интеллекта (ИИ).
В результате акцент смещается с противопоставления человека и технологий на их сосуществование при сохранении за человеком центральной роли в сфере смыслообразования и культурного развития.
Это обусловливает утверждение, что либо Человечество неминуемо перейдет на алгоритм своего дальнейшего развития по системе «Качественного Развития» через переходную программу ИСКР (Интернациональная Система Качественного Развития») drimex.net – DRIMEX.de GmbH, ISQE, ИСКР, либо настоящая седьмая версия человеческой цивилизации пойдет по пути своего неминуемого самоуничтожения.
Alexander Schmidt
05.06.2026
ISQE. Rechte und Linke Formen des Faschismus
(vergleichende Analyse zweier Formen des Autoritarismus)
Einleitung.
Traditionell wird der Begriff „Faschismus“ auf ultranationalistische Bewegungen des 20. Jahrhunderts angewendet, am deutlichsten vertreten durch das Regime Benito Mussolinis in Italien. Betrachtet man den Faschismus jedoch nicht nur als historisches Phänomen, sondern als eine bestimmte Form der Organisation von Macht und Gesellschaft, so ergibt sich die Möglichkeit, zwei Varianten des kollektivistischen Autoritarismus zu unterscheiden – eine sogenannte „rechte“ und eine „linke“.
In diesem Ansatz unterscheiden sich weniger die Methoden der Herrschaft als vielmehr das Objekt der Loyalität, um das herum das politische System aufgebaut wird.
1. Rechter Faschismus.
Der rechte Faschismus basiert auf der Vorstellung von Nation, Staat oder Ethnos als höchstem politischen Wert.
Hauptmerkmale:
- extremer Nationalismus
- Vorrang des Staates gegenüber dem Individuum
- Kult der nationalen Einheit
- zentralisierte Macht
- Unterdrückung politischer Opposition
- Mobilisierung der Bevölkerung um die nationale Idee
- Darstellung der Außenwelt als Raum von Konkurrenz und Kampf.
In diesem Modell wird der Mensch in erster Linie als Bestandteil des nationalen Ganzen betrachtet, während seine individuellen Interessen den Interessen des Staates untergeordnet werden. Das Regierungssystem ist durch einen hohen Grad an Zentralisierung und die starke Rolle einer Führungsfigur gekennzeichnet, wobei die tatsächlichen Mechanismen der Machtbildung und -begrenzung meist aus der analytischen Betrachtung ausgeklammert werden.
Der zentrale Leitsatz lautet:
„Alles für die Nation, alles im Namen des Staates.“
2. Linker Faschismus.
Unter linkem Faschismus wird im Rahmen dieses Konzepts ein System verstanden, in dem das höchste Loyalitätsobjekt nicht die Nation, sondern der Internationalismus, die Weltgemeinschaft oder ein universelles Projekt der Umgestaltung der Welt ist.
Hauptmerkmale:
- radikaler Internationalismus
- Vorrang globaler Ziele gegenüber nationalen Interessen
- Tendenz zur Vereinheitlichung von Normen und Regeln
- Konzentration von Macht in supranationalen Strukturen
- Einschränkung politischer Vielfalt zugunsten des „Gemeinwohls“
- ideologische Standardisierung
- Bildung einer universellen Identität.
In diesem Modell wird der Mensch in erster Linie als Teil eines supranationalen Organismus betrachtet, während seine individuellen Interessen den Interessen eines globalen Systems untergeordnet werden, das gemeinsame Entwicklungs- und Koordinationsziele definiert.
Der zentrale Leitsatz lautet:
„Alles für die Menschheit, alles im Namen der gemeinsamen Zukunft.“
3. Gemeinsame Merkmale.
Trotz der gegensätzlichen Zielsetzungen weisen beide Modelle eine Reihe gemeinsamer Eigenschaften auf.
3.1 Kollektiv über dem Individuum.
In beiden Fällen werden die Interessen des Individuums den Interessen eines größeren Kollektivs untergeordnet.
Der Unterschied liegt nur im Maßstab:
- rechte Variante: Nation
- linke Variante: Menschheit
3.2 Zentralisierung der Macht.
Beide Modelle tendieren zur Konzentration von Macht und zur Schwächung unabhängiger Institutionen.
3.3 Ideologische Monopolstellung.
Es existiert ein Katalog zulässiger Ansichten; Abweichungen werden als Bedrohung der Ordnung betrachtet.
3.4 Massenmobilisierung.
Zur Aufrechterhaltung des Systems ist eine kontinuierliche Einbindung der Bevölkerung erforderlich.
3.5 Feindbildkonstruktion.
Jede Ideologie erzeugt Vorstellungen von Kräften, die ihre Ziele behindern.
3.6 Einheitliches globales System.
Wenn die rechte Variante darauf abzielt, Menschen innerhalb einer Nation zu vereinheitlichen, strebt die linke Variante die Vereinheitlichung der gesamten Menschheit an. Beide bewegen sich innerhalb desselben Systems des „Quantitativen Wachstums“, das auf dem Prinzip „vom Leben auf Kosten anderer“ basiert (Profit, Geld, Angst, künstliche Verknappung faktisch unbegrenzter Ressourcen), im Interesse einer nicht gewählten Gruppe geheimer Strukturen.
4. Grundlegende Unterschiede.
Der wesentliche Unterschied liegt darin, welches Kollektiv als höchster Wert gilt.
4.1 Rechte Variante.
Der höchste Wert ist die Nation. Der Mensch wird als Vertreter eines Volkes und Träger nationaler Identität betrachtet. Im Zentrum stehen:
- nationale Identität
- staatliche Souveränität
- kulturelle Grenzen
4.2 Linke Variante.
Der höchste Wert ist die Menschheit als Ganzes. Nationale Unterschiede gelten als sekundär gegenüber universellen Prinzipien. Es entstehen:
- universelle Identität
- supranationale Steuerungsmechanismen
- kulturelle Vereinheitlichung
Aus Sicht der Vertreter dieser Konzeption ergibt sich ein weiteres grundlegendes Unterscheidungsmerkmal:
Die rechte Variante zielt auf die Stärkung der eigenen Nation ab und misst Erfolg an Wohlstand und Macht der eigenen Gesellschaft.
Die linke Variante ist dagegen mit globaler Angleichung verbunden. Diese kann in der Praxis nicht allein durch das Anheben aller Staaten auf ein höheres Niveau erfolgen, da Unterschiede historisch gewachsen sind. Daher nimmt sie häufig die Form einer Umverteilung von Ressourcen von entwickelten zu weniger entwickelten Gesellschaften an.
Dies kann langfristig zu einer Verringerung der Anreize für technologische, wissenschaftliche und wirtschaftliche Entwicklung führen.
Die zentrale Aufgabe wird nicht die Beschleunigung aller, sondern die Reduktion von Unterschieden. Wenn dies primär durch Begrenzung der Starken geschieht, kann die globale Entwicklungsdynamik abnehmen.
In diesem Sinne wird dieses Modell als „Angleichung durch Absenkung“ interpretiert.
5. Kritik beider Modelle.
Aus Sicht der Befürworter individueller Freiheit entsteht ein Problem, wenn ein kollektives Projekt absoluten Anspruch erhebt:
- Einschränkung der Meinungsfreiheit
- Schwächung des politischen Pluralismus
- Unterordnung des Individuums unter Ideologie
- Legitimation von Zwang durch „höhere Ziele“
Der Konflikt zwischen rechts und links ist daher weniger ein Konflikt zwischen Freiheit und Unfreiheit als vielmehr ein Streit darüber, welches Kollektiv den höchsten Status erhalten soll.
6. Schlussfolgerung.
Beide Konzepte stellen Formen kollektivistischen Autoritarismus dar:
- die eine basiert auf Nation und Staat
- die andere auf globaler Gemeinschaft und universellem Projekt
Zentrales Kriterium ist nicht „rechts“ oder „links“, sondern das Verhältnis zwischen Kollektiv und individueller Freiheit. Je stärker Macht auf ein ideologisches oder politisches Ziel konzentriert wird, desto höher ist das Risiko autoritärer Strukturen.
Rechte Systeme fördern Konkurrenz zwischen Staaten, was Entwicklung stimulieren kann, jedoch mit Konflikten verbunden ist.
Linke Systeme zielen auf globale Angleichung, was in dieser Interpretation zu einer Verlangsamung der Gesamtentwicklung führen kann, wenn sie durch Einschränkung der Leistungsstärkeren erfolgt.
So betrachtet wird der rechte Ansatz als Risiko für einzelne Nationen gesehen, während der linke Ansatz als Risiko für die gesamte zivilisatorische Entwicklung interpretiert wird.
Vereinfacht gesagt: Der linke Faschismus wird als gefährlicher für die Menschheit insgesamt betrachtet als der rechte.
7. Alternative Entwicklung der Menschheit.
Um die Logik der Wahl zwischen „sehr schlecht“ und „schlecht“ zu verlassen, muss zu einer Wahl zwischen „schlecht“ und „gut“ übergegangen werden, also zwischen dem globalen System des „Quantitativen Wachstums“ und dem System der „Qualitativen Entwicklung“ (siehe Drimex.net, Programm ISQE). Dies gilt insbesondere vor dem Hintergrund, dass das erste System sich seinem zyklischen Ende nähert.
Das neue System der „Qualitativen Entwicklung“ betrachtet Staatsgebiete als „große Familien“ von Menschen, verbunden durch Kultur, Lebensweise und historisches Erbe. Besonderer Wert wird auf Identität und Tradition gelegt.
Zwischen diesen „großen Familien“ soll eine stabile und friedliche Zusammenarbeit auf Grundlage von Kooperation und gegenseitigem Respekt entstehen, unter Bedingungen eines unbegrenzten Ressourcenbegriffs („Äther“), wodurch materielle Konkurrenz entfällt.
Die Menschheit wird als Netzwerk solcher „großen Familien“ verstanden, verbunden durch kulturelle, wirtschaftliche und informationelle Beziehungen. Der Wettbewerb verlagert sich von der materiellen in die geistig-sinnbezogene Ebene.
Ein wichtiger Bestandteil ist der Bereich von Sinn, Werten und Weltanschauung, der ausschließlich durch das menschliche unsterbliche Bewusstsein geprägt wird und außerhalb technologischer Reproduktion oder künstlicher Intelligenz liegt.
Damit verschiebt sich der Fokus von Opposition zwischen Mensch und Technologie hin zu deren Koexistenz unter Wahrung der zentralen Rolle des Menschen im Bereich der Sinnbildung.
Daraus ergibt sich die These, dass die Menschheit entweder freiwillig in das System der ‚Qualitativen Entwicklung‘ übergeht (ISQE – Internationales System der Qualitativen Entwicklung, Drimex.net – DRIMEX.de GmbH, ISQE), oder dass die aktuelle siebte Version der Zivilisation den Weg der Selbstzerstörung beschreitet.
Alexander Schmidt
05.06.2026
Оңшыл және солшыл фашизм (авторитаризмнің екі формасының салыстырмалы талдауы)
Кіріспе.
Дәстүрлі түрде «фашизм» термині Италиядағы Benito Mussolini режимімен танымал болған XX ғасырдағы ультра ұлтшыл қозғалыстарға қолданылады. Алайда, егер фашизмді нақты тарихи құбылыс ретінде ғана емес, сонымен бірге билік пен қоғамды ұйымдастырудың ерекше тәсілі ретінде қарастыратын болсақ, ұжымдық авторитаризмнің екі түрін – шартты түрде «оң» және «солшыл» деп бөлуге болады.
Бұл көзқарас басқару әдістерінде емес, саяси жүйе төңірегінде құрылатын адалдық объектісімен ерекшеленеді.
1. Оңшыл фашизм.
Оңшыл фашизм ең жоғары саяси құндылық ретінде ұлт, мемлекет немесе этникалық топ идеясына негізделген.
Негізгі белгілері:
- шектен шыққан ұлтшылдық;
- жеке адамға қарағанда мемлекеттің басымдығы;
- ұлттық бірлік культі;
- орталықтандырылған билік;
- саяси оппозицияны басу;
- халықты ұлттық идея төңірегіне жұмылдыру;
- сыртқы дүниені бәсекелестік пен күрес кеңістігі ретінде бейнелеу.
Бұл модельде адам ең алдымен ұлттық тұтастықтың элементі ретінде қарастырылады және оның жеке мүддесі мемлекет мүддесіне бағындырылады. Басқару жүйесі орталықтанудың жоғары дәрежесімен және басшының тұлғасына сүйенумен сипатталады, ал оның билігін қалыптастыру мен шектеудің нақты тетіктері әдетте пәндік талдау шеңберінен тыс қабылданады.
Негізгі ұранды былай тұжырымдауға болады:
Бәрі ұлт үшін, бәрі мемлекет үшін.
2. Солшыл фашизм
Берілген концепция аясында солақай фашизм деп ең жоғары адалдық объектісі ұлт емес, интернационализм, әлемдік қауымдастық немесе дүниені қайта құрудың әмбебап жобасы болып табылатын жүйе түсініледі.
Негізгі белгілері:
- радикалды интернационализм;
- ұлттық мүдделерден жаһандық мақсаттардың басымдығы;
- нормалар мен ережелерді біріздендіруге ұмтылу;
- биліктің ұлттықтан жоғары құрылымдарда шоғырлануы;
- «ортақ игілік» атынан саяси әртүрлілікті шектеу;
- идеологиялық стандарттау;
- әмбебап тұлғаны қалыптастыру.
Мұндай алгоритмде адам ең алдымен ұлтүстілік организмнің бір бөлігі ретінде қарастырылады, ал оның жеке мүдделері даму мен үйлестірудің ортақ мақсаттарын анықтайтын жаһандық жүйе мен әмбебап саяси-экономикалық механизмдердің мүдделеріне бағынады.
Негізгі ұранды былай тұжырымдауға болады:
Барлығы адамзат үшін, барлығы ортақ болашақ үшін.
3. Жалпы белгілері.
Қарама-қарсы жарияланған мақсаттарға қарамастан, екі модельдің де бірқатар ұқсас сипаттамалары бар.
3.1. Команда жеке адамнан жоғары.
Екі жағдайда да жеке тұлғаның мүдделері ірі субъектінің мүдделерінен екінші қатарда көрінеді.
Айырмашылық тек масштабта:
- оң жақ нұсқа – ұлт;
- сол жақ нұсқа – адамзат.
3.2. Билікті орталықтандыру.
Екі модель де өкілеттіктерді шоғырландыруға және тәуелсіз институттардың рөлін төмендетуге бейім.
3.3. Идеологиялық монополия.
Қолайлы көзқарастар жиынтығы бар, олардың шегінен шығу қоғамдық тәртіпке қатер ретінде қарастырылады.
3.4. Жаппай жұмылдыру.
Жүйені қолдау ұжымдық жобаны жүзеге асыруға халықтың үнемі араласуын талап етеді.
3.5. Қарсыластың бейнесі.
Кез келген идеология өз мақсатына жетуге кедергі болатын күштердің идеясын қалыптастырады.
3.6. Бірыңғай ғаламдық жүйе.
Оң жақ нұсқа халықты бір жүйенің шеңберінде бір ұлттың ішінде біріктіруді көздесе, сол жақ нұсқа бүкіл адамзатты бір жүйенің шеңберінде біріктіруді көздейді. Ал оң мен сол үшін қандай жүйе бірдей? Бұл «басқалардың есебінен өмір сүру» қағидасына негізделген (пайда, ақша, қорқыныш, материалдық объектілерді құруға арналған құрамдас бөліктер ретінде іс жүзінде шексіз ресурстардың жасанды тапшылығы), ешкім таңдамайтын бір және бір құпия қоғамдар тобының түпкілікті мүдделері үшін адамдарға таңылған құндылықтармен «Сандық Өсу» жүйесі.
4. Негізгі айырмашылықтар
Ұжымшылдық идеологиялардың оң және сол нұсқалары ең алдымен қандай ұжымның ең жоғары құндылық деп жарияланғанымен ерекшеленеді.
4.1. Оң жақ нұсқа үшін мұндай құндылық ұлт болып табылады.
Адам ең алдымен белгілі бір халықтың өкілі, ұлттық мәдениеттің тасымалдаушысы және ұлттық мемлекеттің қатысушысы ретінде қарастырылады. Сондықтан мыналарды сақтауға басты назар аударылады:
– ұлттық бірегейлік,
– мемлекеттік егемендікті қорғау және
– бір қауымдастықты екіншісінен бөлетін мәдени шекараларды сақтау.
Қоғам ұлттық мақсаттар төңірегінде жұмылдырылған, ал дәстүр заңдылық пен әлеуметтік тұрақтылықтың ең маңызды көзі ретінде қарастырылады.
4.2. Сол жақ нұсқа басымдықтардың басқа жүйесіне негізделген.
Ең жоғары құндылық енді жеке ұлт емес, жалпы адамзат деп жарияланды.
Ұлттық ерекшеліктер шығу тегі мен азаматтығына қарамастан адамдардың ортақ мүдделерінен кейінгі екінші қатарда көрінеді. Ұлттық бірегейліктің орнына баршаға ортақ қағидалар мен нормаларға негізделген әмбебап бірегейлікті қалыптастыруға баса назар аударылуда.
Мемлекеттік егемендік бірте-бірте үйлестіру мен басқарудың ұлтүстілік тетіктеріне орын беруде, ал мәдени межелеу интеграция мен бірігу процестерімен алмастырылуда.
Оңшыл нұсқа халықты өз мемлекетінің мүддесі төңірегінде жұмылдыруды көздесе, ал солшыл нұсқа жалпы адамзаттық мақсаттар жолында жаһандық жұмылдыруға бағытталған. Бұл жағдайда заңдылықтың қайнар көзі енді тарихи дәстүрлер емес, жалпыадамзаттық маңызы бар әмбебап қағидалар болып табылады.
Қарастырылып отырған тұжырымдаманы жақтаушылардың көзқарасы бойынша бұл модельдер арасында тағы бір принципті айырмашылық бар.
Оңшыл нұсқа өз ұлтының қуатын, байлығын, ықпалын арттыруды көздейді, ұлттық әл-ауқаттың өсуін табыстың басты көрсеткіші ретінде қарастырады. Мұндай өсімге басқа мемлекеттермен бәсекелестік арқылы қол жеткізілсе де, оның мақсаты өз елінің, халқының даму деңгейін көтеру болып қала береді.
Сол жақ нұсқа, керісінше, жаһандық теңестіру идеясымен байланысты. Бұл тұжырымдамаға сәйкес, мұндай теңестіруге барлық мемлекеттер мен халықтарды ең табысты деңгейге көтеру арқылы қол жеткізу мүмкін емес, өйткені қоғамдар арасындағы айырмашылықтар тарихи қалыптасқан және мәдени, институционалдық, білім беру және экономикалық сипаттамаларға негізделген. Сондықтан теңестіру саясатын іс жүзінде жүзеге асыру ресурстарды, мүмкіндіктерді және артықшылықтарды дамыған қоғамдардан аз дамыған қоғамдарға қайта бөлу сипатын алады. Бұл теорияны жақтаушылардың пікірінше, бұл тәсіл көшбасшылардың бәсекелестік артықшылықтарын біртіндеп шектейді. Егер жоғары тиімділіктің, тәртіптің, басқару сапасының, білім деңгейі мен технологиялық дамуының нәтижелері жүйеге табысы аз қатысушылардың пайдасына жүйелі түрде қайта бөлінсе, онда одан әрі жетілдіру мен жаңа нәтижелерге қол жеткізуге ынталандыру әлсірейді.
Нәтижесінде, орталық міндет артта қалғандардың жедел дамуы үшін жағдай жасау емес, әртүрлі қоғамдар арасындағы айырмашылықтарды азайту болып табылады. Алайда, алшақтық артта қалғандардың өсуі арқылы емес, ең алдымен көшбасшыларды ұстау арқылы тарылса, жалпы даму динамикасы бәсеңдей бастайды. Әлеуметтік энергия енді жаңа ғылыми, технологиялық және экономикалық шекараларды бағындыруға емес, жүйеге қатысушылардың салыстырмалы теңдігін сақтауға бағытталады.
Осыған сүйене отырып, бұл тұжырымдаманы жақтаушылар мұндай модельді азайту арқылы теңестіру формасы ретінде қарастырады. Олардың ойынша, ол әлсізді дамыта отырып, артта қалуды жоймайды, күштілерді шектеу арқылы айырмашылықтарды азайтады. Ұзақ мерзімді перспективада бұл жалпы адамзаттың ғылыми-техникалық, экономикалық және мәдени прогресінің қарқынының төмендеуіне әкелуі мүмкін.
Басқаша айтқанда, оңшыл нұсқа «басқалардан күштірек болу» принципіне бағытталған, ал солшыл нұсқа бұл түсіндіруде «ешкім басқалардан айтарлықтай жоғары болмауы керек» жағдайға ұмтылады. Жаһандық және радикалды интернационалистік жобаларды сынаудың негізгі бағыттарының бірі көшбасшылыққа деген ұмтылыс пен теңдікке ұмтылыс арасындағы қайшылықтың төңірегінде құрылған. Дегенмен, мақсаттар мен белгілердегі барлық айырмашылықтарға қарамастан, екі модельдің де ішкі құрылымы ұқсас болуы мүмкін.
Екі жағдайда да жеке адам өзін үлкен ұжымдық бірлікке бағынады. Айырмашылық негізінен осы формацияның ауқымында: бір жағдайда ұлт туралы, екіншісінде бүкіл адамзат туралы айтылады. Сондықтан бұл концепцияны жақтаушылар оң және сол нұсқалар арасындағы дау көбінесе билікті ұйымдастыру принциптері туралы емес, әлеуметтік иерархияда қай ұжымның ең жоғары орынға ие болуы керектігі туралы дау болып табылады деп санайды. Екі жағдайда да ұжымның мүддесі жеке адамның мүдделерінен жоғары қою қаупі бар, ал идеология билік пен бақылаудың кеңеюін жоғарырақ — ұлттық немесе жалпыадамзаттық мақсаттарға сілтеме жасай отырып негіздей бастайды.
5. Екі модельге де сын
Жеке бас бостандығын жақтаушылардың көзқарасы бойынша кез келген ұжымдық жоба абсолютті құндылықты талап ете бастағанда мәселе туындайды.
Бұл жағдайда қауіп туындайды:
- сөз бостандығын шектеу;
- саяси плюрализмнің әлсіреуі;
- тұлғаның идеологияға бағынуы;
- «жоғары мақсаттармен» мәжбүрлеуді негіздеу.
Сонда оң және сол нұсқалар арасындағы тартыс бостандық пен еркіндіктің күресі емес, қай ұжымның жоғары мәртебеге ие болуы керектігі туралы дау болып шығады.
6. Қорытынды.
Қарастырылып отырған тұжырымдама ұжымдық авторитаризмнің екі формасының болуына негізделген.
Оның біріншісі ұлт пен мемлекет идеясының төңірегінде құрылған.
Екіншісі жаһандық қауымдастық идеясы мен әмбебап саяси жоба төңірегінде.
Бұл тәсілдің шеңберінде негізгі аналитикалық критерий дәстүрлі «оңға» және «солға» бөлу емес, ұжымдық тұтастық мүдделері мен жеке адамның бостандығы арасындағы қатынас болып табылады. Билік ұлттық, таптық, діни немесе әмбебап бір идеологиялық немесе саяси мақсаттың төңірегінде неғұрлым көп шоғырланған болса, олардың идеологиялық құрылымына қарамастан авторитарлық тәжірибелердің пайда болу қаупі соғұрлым жоғары болады.
Осы логикаға сүйене отырып, коллективистік авторитаризмнің екі түрі де адамзаттың ұзақ мерзімді дамуы үшін ықтимал тәуекелдердің әртүрлі сипаты мен ауқымын білдіретін ретінде қарастырылады.
Оңшылдық нұсқасы ең алдымен біртұтас ұлттың немесе мемлекеттің күшеюімен байланысты. Бұл ретте қоғамдар арасындағы бәсекелестіктің ішкі логикасы сақталады, ол жекелеген елдер үшін қақтығыстар мен тәуекелдермен ұштасып жатса да, экономикалық, ғылыми-техникалық дамудың ынталандырушысы бола алады.
Бұл интерпретациядағы солшыл нұсқа жаһандық теңестіруге бағытталған, бұл қоғамдар арасындағы айырмашылықтардың азаюын білдіреді. Тәжірибеде мұндай саясатты ең дамыған елдердің артықшылықтарын шектеу және ресурстарды аз дамыған елдердің пайдасына қайта бөлу арқылы жүзеге асыруға болатындықтан, оның нәтижесі оны жеделдету емес, жалпы даму динамикасының баяулауы болып табылады.
Сонымен, қарастырылып отырған тұжырымдама шеңберінде оңшыл нұсқа ең алдымен жекелеген халықтар мен мемлекеттерге әсер ететін тәуекел ретінде түсіндіріледі, ал солшыл нұсқа өркениет дамуының жалпы траекториясына әсер ететін тәуекел ретінде түсіндіріледі, өйткені ол ғылыми-техникалық, экономикалық және мәдени прогресті ынталандыратын тетіктерді әлсіретуге қабілетті.
Қарапайым тілмен айтқанда, оң фашизмнен гөрі солшыл фашизм жалпы Адамзат үшін қауіпті.
7. Адамзаттың баламалы дамуы.
«Өте нашар» және «Жаман» арасындағы таңдау логикасынан бас тарту үшін біз «Жаман» және «Жақсы» арасында таңдауға көшуіміз керек, яғни «Сандық Өсудің» жаһандық жүйесі мен «Сапалы Дамудың» жаһандық жүйесі (Бағдарлама – drimex.net) арасында таңдау жасау керек, әсіресе, логикалық тұрғыдан алғанда, бұл өсу біріншіден. оның аяқталуы.
«Сапаны Дамытудың» жаңа жүйесі мемлекеттердің аумақтарын ортақ мәдениет, өмір салты, тарихи мұра біріктірген адамдардың «үлкен отбасы» ретінде қарастырады. Бұл тәсіл ұрпақтар бойы қалыптасқан дәстүрлер сабақтастығын және бірегей бірегейлікті сақтауға ерекше мән береді.
Мұндай «көп балалы отбасылар» арасында ынтымақтастыққа, өзара құрметке және материалдық салада өмір сүру немесе тауарларды қайта бөлу үшін бәсекелестік жоқ шексіз ресурстың (эфирдің) болуына негізделген тұрақты және бейбіт өзара әрекеттестік дамиды деп болжанады.
Кеңірек контекстте адамзат мәдени, экономикалық және ақпараттық байланыстар желісімен байланыстырылған осы «үлкен отбасылардың» одағы ретінде қарастырылады.
Кеңірек контекстте адамзат мәдени, экономикалық және ақпараттық байланыстар желісімен байланыстырылған осы «кең отбасылардың» одағы ретінде қарастырылады. Бұл модельде адам бәсекесінің материалдық саладан рухани-семантикалық салаға ауысуына ерекше көңіл бөлінеді.
Осы тұрғыдан алғанда, адам дамуының маңызды бөлігі тек адамның өлмейтін санасы арқылы қалыптасатын және түсіндірілетін және технологиялық немесе жасанды көбейту, Жасанды интеллект (AI) шеңберінен тыс қалатын мәндер, құндылықтар және дүниетанымдар кеңістігі болып табылады.
Нәтижесінде адам мен технологияның қарама-қарсылығынан олардың қатар өмір сүруіне баса назар аударылады, сонымен бірге адамның мағыналық және мәдени даму саласындағы орталық рөлі сақталады.
Бұл не адамзат міндетті түрде ИСКР (Сапаны Дамытудың халықаралық жүйесі) drimex.net – DRIMEX.de GmbH, ISQE, ИСКР өтпелі бағдарламасы арқылы «Сапаны Дамыту» жүйесіне сәйкес өзінің одан әрі даму алгоритміне ауысады немесе адамзат өркениетінің қазіргі жетінші нұсқасы өз өркениетінің өзіндік жолымен жүреді деген тұжырымға әкеледі.
Alexander Schmidt
05.06.2026
Аударған: Аканова Балблек Кажиевна, регистратор координатор, Қостанай қ.
